Τους τελευταίους μήνες και κυρίως λόγω των Όσκαρ γίνονται συζητήσεις επί συζητήσεων για τον Κυνόδοντα. Σε περίπτωση που ζεις στον Άρη και δεν ξέρεις τι είναι αυτό να σε ενημερώσω ότι πρόκειται για την ταινία του Γιώργου Λάνθιμου η οποία ήταν προτεινόμενη για Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας. Όπως καταλαβαίνεις πρόκειται για πολύ μεγάλο θέμα εδώ στην Ελλάδα και όχι μόνο. Η ταινία αυτή, βλέπεις, αποτελεί περίεργο εγχείρημα. Όχι μόνο δεν είναι συμβατική Οσκαρική ταινία, από αυτές που προτείνονται συνήθως, αλλά δεν είναι και συμβατική Ευρωπαϊκή- κουλτουρέ ταινία. Πρόκειται για κάτι τελείως ξεχωριστό όπου μόνο αν το δεις θα καταλάβεις τι εννοώ. (Σημείωση: για εσένα που αγαπημένη ταινία σου είναι το Saw και το American Pie, όχι, δεν στην προτείνω να τη δεις.)
Για να σε βάλω λίγο στο κλίμα, η ταινία μιλάει για μια πενταμελή οικογένεια, οι γονείς της οποίας κρατούν τα τρία (ενήλικα πλέον) παιδιά τους δέσμια στο σπίτι δίνοντάς τους ψεύτικες πληροφορίες για τον κόσμο έξω από αυτό. Δεν μαθαίνουμε ποτέ ποιος είναι ακριβώς ο λόγος που οδήγησε τους δυο γονείς στο να αναθρέψουν τα παιδιά τους κατά αυτόν τον τρόπο. Το προφανές είναι να συμπεράνουμε ότι ήθελαν να τους περάσουν τις δικές τους αρχές και ηθικές αξίες και να τα προστατέψουν από αυτούς που πιθανώς να μπορούσαν να τους περάσουν άλλες ιδέες.
Οι δυο γονείς, λοιπόν, έχουν δημιουργήσει έναν δικό τους κόσμο στον οποίο επιτρέπουν τα παιδιά τους να ζουν, έναν κόσμο τελείως διαστρεβλωμένο σε σχέση με τη δική μας πραγματικότητα. Για τα παιδιά αυτά η λέξη «τηλέφωνο» είναι το αλάτι, ο Σινάτρα είναι ο θείος τους που τους τραγουδά και τους λέει πόσο τους αγαπά, η γάτα είναι το πιο επικίνδυνο ζώο και η πτώση του κυνόδοντά τους σε συνδυασμό με την κάθοδο του καινούριου δοντιού είναι το σημάδι της ωρίμανσής τους και της ετοιμότητας να βγουν στον έξω κόσμο, άρα και το εισιτήριο τους προς αυτόν. Συμπέρασμα: Τα παιδιά αυτά είναι κυριολεκτικά στον κόσμο τους.
Η ταινία είναι γεμάτη συμβολισμούς τους οποίους δεν είμαι εγώ η κατάλληλη να αναλύσω. Θέλω μόνο να σταθώ σε ένα σημείο όπου για εμένα είναι και ο λόγος ύπαρξης της ταινίας. Στο πρώτο δεκαπεντάλεπτο τα πάντα μου προκαλούσαν γέλιο. Από τον τρόπο που μιλούσαν τα παιδιά (σαν να είναι διανοητικά καθυστερημένα), στον τρόπο που συμπεριφέρονταν το ένα στο άλλο, μέχρι τους περίεργους διάλογους τους και το λεξιλόγιο με τις διαφορετικές έννοιες από αυτές που γνωρίζουμε εμείς… όλα μου φαίνονταν όχι απλά αστεία, αλλά γελοία. Στη συνέχεια όμως συνειδητοποίησα ότι αυτά δεν είναι στοιχεία μιας κακής ταινίας που άθελα της προκαλεί γέλιο, αλλά ο κόσμος αυτής της οικογένειας διαμορφωμένος όπως έχουν αφήσει οι γονείς να διαμορφωθεί. Τα παιδιά δεν θα μπορούσαν ποτέ να εξελιχθούν φυσιολογικά μέσα σε αυτά τα στενά πλαίσια. Ούτε η συμπεριφορά τους, ούτε η ομιλία τους, ούτε οι γνώσεις τους θα μπορούσαν να είναι διαφορετικές γιατί πολύ απλά δεν τους επέτρεψαν ποτέ να μάθουν ποια είναι η αλήθεια και ποιες είναι οι συνθήκες διαβίωσης έξω από το σπίτι. Ο κόσμος τους, και συνεπώς και οι ίδιοι, είναι έτσι γιατί πολύ απλά έτσι τους έμαθαν να είναι. Και κάπου εδώ λοιπόν έρχομαι εγώ να αναρωτηθώ… Αν αυτό δεν είναι ένας ευφυέστατος συμβολισμός της κοινωνίας μας, έστω και τραβηγμένος από τα μαλλιά, τότε ποιος είναι;
Και εξηγώ…
Η προσωπικότητά μας διαμορφώνεται κατά ένα βαθμό από τις διάφορες πληροφορίες τις οποίες συλλέγουμε κατά την πάροδο των χρόνων. Ζούμε τη ζωή μας με βάση αυτές τις πληροφορίες. Πολλές φορές δεν τις αμφισβητούμε καν. Κάνουμε πράγματα γιατί μας λένε πως έτσι πρέπει να γίνουν. (Όπως ακριβώς δηλαδή κάνουν τα παιδιά στο Κυνόδοντα.) Και ποιος μας λέει ότι αυτά που ξέρουμε δεν είναι απλά οι βασικές πληροφορίες τις οποίες έχουμε ανάγκη να γνωρίζουμε για να πορευόμαστε; (Όπως και στην περίπτωση των τριών παιδιών.) Ποιος μας λέει ότι οι άνθρωποι που μας κυβερνούν δεν έχουν γνώσεις για το πώς μπορεί η ζωή μας να γίνει καλύτερη οικονομικά, πολιτικά, θρησκευτικά, περιβαλλοντολογικά… πάρτε το όπως θέλετε, αλλά να μας κρατούν πίσω επίτηδες για συμφέροντα τα οποία εμείς δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε ή γιατί πολύ απλά θεωρούν ότι μας προστατεύουν; (Όπως δηλαδή κάνουν οι γονείς.) Το ξέρω ότι ακούγομαι σαν να έχω ξεπηδήσει από επεισόδιο X-Files με συνομωσίες και τα λοιπά, αλλά γιατί να μην ισχύουν όλα αυτά; Πολλοί είναι εκείνοι μάλιστα που το παίρνουν ως δεδομένο ότι δεν γνωρίζουμε αυτά που θα έπρεπε να γνωρίζουμε. Ίσως όντως να μην είναι δυνατόν να γίνει κάτι τέτοιο γιατί μπορεί να μην είμαστε σε θέση να τα διαχειριστούμε σωστά.
Θα σας δώσω το πιο απλό παράδειγμα. Πρώτο εξάμηνο στη σχολή και ο καθηγητής ιστορίας το πρώτο πράγμα που μας λέει είναι να ξεχάσουμε ό,τι μάθαμε στην ιστορία του σχολείου. Ότι πολλά από αυτά που διδαχτήκαμε αποτελούν παραμυθάκια τα οποία μαθαίνουμε κατά αυτόν τον τρόπο γιατί έτσι μας βολεύει. Και όταν λέω «μας» εννοώ εμάς σαν έθνος. Κατά τον ίδιο τρόπο σκεφτείτε για πόσα άλλα πράγματα έχουμε μαύρα μεσάνυχτα και για πόσα μπορεί οι ειδήμονες να γελούν με εμάς και τον τρόπο που μας έχουν μάθει να σκεφτόμαστε και να συμπεριφερόμαστε, όπως γελούσα εγώ με την οικογένεια.
Η αλήθεια, η πραγματική αλήθεια, βρίσκεται κάπου εκεί έξω. Μοιράζεται ανάμεσα σε αυτούς που έχουν τη δύναμη να τη γνωρίζουν και να μας υποδεικνύουν ποια είναι αυτή. Μπορεί να χρειάζεται κι εμείς να βγάλουμε τον δικό μας κυνόδοντα για να τη μάθουμε. Ποιος όμως έχει τη δύναμη να πιάσει την τανάλια πρώτος; Ε; Όχι εγώ πάντως.
C.K.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου